Jak Zachowują Się Osoby o Bezpiecznym Stylu Przywiązania?
Styl przywiązania to wzorzec regulowania bliskości i niezależności w relacjach. Jednym z najbardziej korzystnych psychologicznie i społecznie jest bezpieczny styl przywiązania. Czym się wyróżnia?
Jak zachowują się osoby z bezpiecznym stylem?
1. Potrafią prosić o pomoc i otwarcie okazują emocje
Osoby bezpiecznie przywiązane nie boją się zależności ani bliskości. W sytuacjach stresu aktywują system przywiązania i szukają wsparcia – co przynosi im ulgę i wspomaga samoregulację.
📖 Dowody:
Shaver i Mikulincer (2002) pokazali, że osoby bezpieczne szybciej aktywują wspomnienia o bliskich w sytuacjach stresu.
Simpson, Rholes i Nelligan (1992) wykazali, że osoby bezpieczne częściej proszą o pomoc partnera w trudnej sytuacji.
2. Regulują emocje w sposób zrównoważony
Bezpieczny styl sprzyja elastycznej, skutecznej regulacji emocji – osoby takie potrafią rozpoznać swoje potrzeby i adekwatnie na nie reagować.
📖 Dowody:
Mikulincer i Florian (1995) pokazali, że osoby bezpieczne mają lepsze strategie radzenia sobie w stresie niż osoby lękowe czy unikowe.
Cassidy (1994) opisała, że dzieci z bezpiecznym stylem rozwijają zdolność do „koherentnego” ujawniania emocji – ta umiejętność utrzymuje się w dorosłości.
3. Są empatyczne i wspierające wobec innych
Osoby z bezpiecznym stylem przywiązania łatwiej aktywują system opieki (caregiving system) – oferują wsparcie, empatię i pomoc, zwłaszcza partnerom.
📖 Dowody:
Kunce i Shaver (1994) pokazali, że osoby bezpieczne deklarują większą gotowość do opieki i reagowania na potrzeby bliskich.
Collins i Feeney (2000) zauważyli, że partnerzy bezpieczni skuteczniej wspierają partnera w stresie.
4. Budują stabilne, satysfakcjonujące związki
Bezpieczne osoby są bardziej zdolne do tworzenia relacji opartych na wzajemności, zaufaniu i elastyczności.
📖 Dowody:
Feeney (1999) wykazała, że osoby bezpieczne są bardziej zadowolone z relacji i mają wyższy poziom intymności.
Simpson (1990) pokazał, że ich relacje są bardziej stabilne i mniej konfliktowe.
5. Potrafią być blisko i jednocześnie autonomiczni
Dla osób bezpiecznych bliskość nie oznacza zależności, a autonomia nie oznacza wycofania. Są zdolne do równoważenia więzi i niezależności.
📖 Dowody:
Bowlby (1988) wskazywał, że bezpieczne dzieci szybciej eksplorują otoczenie i łatwiej wracają do opiekuna po wsparcie – to samo dzieje się w dorosłości.
Mikulincer i Shaver (2005) pokazali, że osoby bezpieczne nie tłumią emocji, ale też nie są nimi przytłoczone – dzięki wewnętrznemu „modelowi bezpiecznej bazy”.
🔄 Styl bezpieczny vs inne style
Styl bezpieczny różni się istotnie od:
lękowego – osoby te boją się odrzucenia i potrzebują stałego potwierdzania miłości,
unikowego – unikają bliskości, bo nie wierzą, że inni są dostępni i pomocni.
Bezpieczne osoby traktują siebie jako godne miłości, a innych jako dostępnych i troskliwych (Bartholomew & Horowitz, 1991).
SŁOWNIK
W praktyce: co znaczy „koherentna narracja” lub „koherentna ekspresja emocji”?
U osoby z bezpiecznym stylem przywiązania:
emocje są zgodne z treścią wypowiedzi: jeśli mówi o smutku – czuć go w głosie i mimice,
historia relacyjna jest spójna: nawet jeśli zawiera trudne momenty, opowiada ją w sposób uporządkowany i sensowny,
nie ma chaosu ani sprzeczności: osoba nie mówi raz, że miała cudowne dzieciństwo, by za chwilę opowiedzieć o przemocy bez refleksji.
Czy można rozwinąć bezpieczny styl?
Tak! Badania pokazują, że bezpieczny styl przywiązania można rozwinąć na drodze świadomych relacji lub pracy terapeutycznej – proces ten bywa nazywany earned security.
📖 Dowody:
Roisman i Haydon (2011) opisują „zdobytą” bezpieczność u osób z historią przywiązania pozabezpiecznego, które w dorosłości rozwinęły stabilne relacje.
Main i Goldwyn (1998) pokazali, że osoby z traumami dzieciństwa mogą rozwinąć bezpieczny styl dzięki refleksji i przetwarzaniu doświadczeń.
Tak! Badania pokazują, że bezpieczny styl przywiązania można rozwinąć na drodze świadomych relacji lub pracy terapeutycznej – proces ten bywa nazywany earned security.
📖 Dowody:
Roisman i Haydon (2011) opisują „zdobytą” bezpieczność u osób z historią przywiązania pozabezpiecznego, które w dorosłości rozwinęły stabilne relacje.
Main i Goldwyn (1998) pokazali, że osoby z traumami dzieciństwa mogą rozwinąć bezpieczny styl dzięki refleksji i przetwarzaniu doświadczeń.
Przykład z życia: Joanna
Joanna ma 30 lat. Pracuje jako architektka wnętrz, jest inteligentna, twórcza i perfekcyjna. Gdy pojawiła się w terapii, jej główną trudnością były powtarzające się kryzysy w związkach: lęk przed odrzuceniem, zazdrość, silne napięcie, trudność z zasypianiem, gdy partner nie odpisywał na wiadomość.
Jak Joanna opowiadała o dzieciństwie?
Kiedy terapeutka zapytała ją o relacje z rodzicami, Joanna odpowiedziała:
– W sumie wszystko było dobrze. Moja mama była zawsze bardzo zajęta, ale ogarniała wszystko. Tylko czasem… no, potrafiła zniknąć na dwa dni, bo jechała do swojej matki. Ale przecież ja zawsze wiedziałam, że wróci. No może trochę się bałam. Ale ogólnie nie narzekam. Nie jestem jedną z tych osób, które obwiniają dzieciństwo za swoje życie.
W jej wypowiedzi było kilka charakterystycznych cech niekoherentnej narracji:
unikanie emocji (np. brak uznania własnego lęku),
racjonalizacja i minimalizowanie (np. „przecież wracała”),
sprzeczność między treścią a tonem wypowiedzi,
brak spójności między opisywanym doświadczeniem a jego oceną (np. znikająca mama + „wszystko było dobrze”).
Co się zmieniło?
Po roku terapii i kilku miesiącach w stabilnym, wspierającym związku z partnerką, która reagowała z empatią i nie znikała w stresie, narracja Joanny zaczęła się zmieniać:
– Teraz widzę, że byłam wtedy naprawdę przerażona. Mama nie mówiła, kiedy wróci, a ja nie miałam kogo zapytać. Udawałam, że wszystko jest OK, ale w środku miałam poczucie, że nie mogę liczyć na nikogo. (…) I to uczucie czasem wraca w relacji, ale teraz potrafię je nazwać. Wiem, że to przeszłość, a nie rzeczywistość.
Co się wydarzyło?
Joanna zaczęła rozwijać:
koherentną narrację – mówiła o emocjach, przyczynach i konsekwencjach z większą spójnością i refleksją,
zdobyte bezpieczeństwo (earned security) – mimo trudnego dzieciństwa, rozwinęła bezpieczniejszy styl przywiązania dzięki korektywnym doświadczeniom,
większą regulację emocji i zdolność do intymności bez paniki.
Wnioski
Joanna nie zmieniła przeszłości — ale zmieniła sposób, w jaki ją rozumie, czuje i opowiada. A to jedna z kluczowych cech osób z bezpiecznym stylem przywiązania: koherencja, refleksyjność i zdolność do bycia blisko, bez tracenia siebie.
Jak rozwija się bezpieczny styl przywiązania w dorosłości?
Styl przywiązania może ulec zmianie w dorosłości — nie jest to coś, co „zostaje z nami na zawsze” po dzieciństwie. Autorzy książki podają wiele dowodów na to, że doświadczenia relacyjne, zwłaszcza te długoterminowe, mogą prowadzić do rewizji roboczych modeli siebie i innych (np. Fraley, 2002; Bowlby, 1973). Roboczy model siebie i innych (ang. internal working model of self and others) to kluczowy element teorii przywiązania Johna Bowlby’ego. Są to wewnętrzne, częściowo nieświadome przekonania i schematy poznawczo-emocjonalne, które kształtują się na bazie doświadczeń z opiekunami we wczesnym dzieciństwie – a następnie wpływają na to, jak postrzegamy siebie i innych w relacjach przez całe życie.
Co dokładnie oznacza „roboczy model”?
Bowlby (1969/1982) zaproponował, że w toku powtarzających się doświadczeń relacyjnych – zwłaszcza w sytuacjach stresu i potrzeby – dziecko tworzy wewnętrzne modele funkcjonowania, które pomagają przewidywać:
Czy inni są dostępni, opiekuńczy, godni zaufania (model innych),
Czy ja sam zasługuję na miłość i opiekę (model siebie).
Modele te działają jak „filtry” – wpływają na sposób, w jaki:
interpretujemy cudze zachowania,
reagujemy emocjonalnie w relacjach,
podejmujemy decyzje o bliskości lub wycofaniu.
Dwa składniki roboczego modelu:
Rodzaj modelu | Pytanie podstawowe | Styl przywiązania, który się z nim wiąże |
|---|---|---|
Model siebie | „Czy zasługuję na miłość i wsparcie?” | Niska samoocena → styl lękowy |
Model innych | „Czy inni będą dla mnie dostępni?” | Niskie zaufanie do innych → styl unikowy |
Przykład działania modelu w praktyce:
Wyobraź sobie, że ktoś nie odpisuje ci przez kilka godzin na wiadomość.
Osoba z bezpiecznym stylem (model: „jestem wartościowy, a inni są dostępni”) pomyśli:
„Pewnie ma dużo pracy, odezwie się później.”Osoba z lękowym stylem (model siebie: „nie jestem wystarczająco ważny”) może pomyśleć:
„Znowu mnie ignoruje. Może coś zrobiłem nie tak?”Osoba z unikowym stylem (model innych: „ludzie są zawodni”) może pomyśleć:
„Dlatego lepiej nikogo nie potrzebować.”
Czy modele są trwałe?
Są relatywnie stabilne, ale nie niezmienne. Jak pokazują badania (np. Fraley, 2002; Roisman & Haydon, 2011), modele mogą się zmieniać pod wpływem:
długotrwałych relacji (np. z bezpiecznym partnerem),
doświadczeń terapeutycznych,
samoświadomej pracy nad sobą (np. w ramach terapii poznawczej, narracyjnej, CFT czy EMDR).
20-latki: Pierwsze głębokie relacje i formowanie nowej hierarchii przywiązania
W młodej dorosłości romantyczni partnerzy zaczynają odgrywać kluczową rolę jako główni dostarczyciele poczucia bezpieczeństwa.
Hazan i Zeifman (1994) wykazali, że pełne ukształtowanie przywiązania romantycznego (proximity, safe haven, secure base) do partnera zajmuje zwykle około 2 lat.
J. Feeney (2004b) oraz Fraley i Davis (1997) potwierdzają, że intymność i zaufanie wzmacniają centralność partnera w hierarchii przywiązania.
Waters et al. (2000) wykazali umiarkowaną ciągłość stylu przywiązania od niemowlęctwa do dorosłości — około 64% przypadków, co oznacza, że 1/3 osób zmienia swój styl w dorosłości.
Wnioski: Styl może się zmienić w związku z pojawieniem się nowej, bezpiecznej relacji. Młodzi dorośli uczą się, że mogą na kimś polegać – nie tylko na rodzicach.
30-latki: Stabilizacja, rodzicielstwo i głębsze relacje
W tym okresie często pojawiają się dzieci, małżeństwa, rozwój zawodowy i głębokie przyjaźnie.
Feeney, Hohaus, Noller i Alexander (2001) pokazali, że po narodzinach dziecka wiele osób zmienia hierarchię przywiązania — ponownie zaczynają traktować swoich rodziców jako źródło wsparcia, mimo że wcześniej „spadli” w tej hierarchii.
Weiss (1993) mówił o rodzicach jako „przywiązaniu w rezerwie” — są aktywowani w kryzysach lub przełomach rozwojowych.
Wnioski: Zmiany w życiu rodzinnym mogą albo wzmocnić bezpieczny styl (gdy relacje są wspierające), albo aktywować lęki z dzieciństwa (jeśli są nieprzepracowane).
40-latki: Refleksyjność, zmiany hierarchii, większa rola dzieci i przyjaciół
W czwartej dekadzie życia ludzie często przechodzą przez:
utraty (śmierć rodziców, rozwód),
przełomy egzystencjalne,
zmiany zawodowe i społeczne.
Badania pokazują, że:
osoby w średnim wieku coraz częściej traktują dzieci jako źródło przywiązania (Cicirelli, 2010).
bliscy przyjaciele i rodzeństwo mogą pełnić funkcje bezpiecznej bazy i ostoi w przypadku braku partnera (Fraley & Tancredy, 2012),
osoby samotne częściej cierpią na osamotnienie i problemy z przywiązaniem, zwłaszcza jeśli relacje z rodzicami były trudne.
Wnioski: Wzorce przywiązania zmieniają się wraz z wiekiem i wydarzeniami życiowymi — ich rozwój zależy od dostępności i jakości relacji, a nie tylko od przeszłości.
Earned security: zdolność do zmiany stylu
Osoby dorosłe mogą „nabyć” bezpieczny styl przywiązania, nawet jeśli wychowywały się w niesprzyjających warunkach — dzięki terapii, długoterminowej relacji lub wewnętrznej pracy nad sobą (Roisman & Haydon, 2011; Waters et al., 2000).
Bibliografia
Bowlby, J. (1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment (2nd ed.). Basic Books. (Original work published 1969)
Bretherton, I., & Munholland, K. A. (2008). Internal working models in attachment relationships: Elaborating a central construct in attachment theory. In J. Cassidy & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of Attachment: Theory, Research, and Clinical Applications (2nd ed., pp. 102–127). Guilford Press.
Cassidy, J. (1994). Emotion regulation: Influences of attachment relationships. Monographs of the Society for Research in Child Development, 59(2–3), 228–249. https://doi.org/10.2307/1166148
Cicirelli, V. G. (2010). Attachment and caregiving in the later years. In J. Cassidy & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of Attachment: Theory, Research, and Clinical Applications (2nd ed., pp. 420–435). Guilford Press.
Collins, N. L., & Feeney, B. C. (2000). A safe haven: An attachment theory perspective on support seeking and caregiving in intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 78(6), 1053–1073. https://doi.org/10.1037/0022-3514.78.6.1053
Feeney, J. A. (1999). Adult romantic attachment and couple relationships. In J. Cassidy & P. R. Shaver (Eds.), Handbook of Attachment: Theory, Research, and Clinical Applications (pp. 355–377). Guilford Press.
Feeney, J. A., Hohaus, L., Noller, P., & Alexander, R. P. (2001). Becoming parents: Exploring the bonds between mothers, fathers, and their infants. Journal of Family Issues, 22(6), 715–739. https://doi.org/10.1177/019251301022006002
Fraley, R. C. (2002). Attachment stability from infancy to adulthood: Meta-analysis and dynamic modeling of developmental mechanisms. Personality and Social Psychology Review, 6(2), 123–151. https://doi.org/10.1207/S15327957PSPR0602_03
Fraley, R. C., & Brumbaugh, C. C. (2004). A dynamic model of attachment and its implications for romantic functioning. Attachment & Human Development, 6(2), 123–144. https://doi.org/10.1080/14616730410001670307
Fraley, R. C., & Davis, K. E. (1997). Attachment formation and transfer in young adults’ close friendships and romantic relationships. Personal Relationships, 4(2), 131–144. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.1997.tb00135.x
Fraley, R. C., & Tancredy, C. M. (2012). Studying close relationships: Methodological challenges and advances. In P. R. Shaver & M. Mikulincer (Eds.), The social psychology of meaning, morality, and motivation (pp. 67–90). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/13091-004
Hazan, C., & Zeifman, D. (1994). Pair bonds as attachments: Evaluating the evidence. In M. B. Sperling & W. H. Berman (Eds.), Attachment in Adults: Clinical and Developmental Perspectives (pp. 151–178). Guilford Press.
Kunce, L. J., & Shaver, P. R. (1994). An attachment-theoretical approach to caregiving in romantic relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 11(3), 369–385. https://doi.org/10.1177/0265407594113008
Main, M., & Goldwyn, R. (1998). Adult Attachment Scoring and Classification System. Unpublished manuscript. University of California at Berkeley.
Mikulincer, M., & Florian, V. (1995). Appraisal of and coping with a real-life stressful situation: The contribution of attachment styles. Personality and Social Psychology Bulletin, 21(4), 406–414. https://doi.org/10.1177/0146167295214002
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2005). Attachment theory and emotions in close relationships: Exploring the attachment-related dynamics of emotional reactions to relational events. Personal Relationships, 12(2), 149–168. https://doi.org/10.1111/j.1350-4126.2005.00108.x
Roisman, G. I., & Haydon, K. C. (2011). “Earned-security” in retrospect: Insights from developmental and retrospective approaches. Attachment & Human Development, 13(2), 173–178. https://doi.org/10.1080/14616734.2011.553989
Shaver, P. R., & Mikulincer, M. (2002). Attachment-related psychodynamics. Attachment & Human Development, 4(2), 133–161. https://doi.org/10.1080/14616730210154171
Simpson, J. A. (1990). Influence of attachment styles on romantic relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 59(5), 971–980. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.5.971
Simpson, J. A., Rholes, W. S., & Nelligan, J. S. (1992). Support seeking and support giving within couples in an anxiety-provoking situation: The role of attachment styles. Journal of Personality and Social Psychology, 62(3), 434–446. https://doi.org/10.1037/0022-3514.62.3.434
Waters, E., Merrick, S., Treboux, D., Crowell, J., & Albersheim, L. (2000). Attachment security in infancy and early adulthood: A 20-year longitudinal study. Child Development, 71(3), 684–689. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00176
Weiss, R. S. (1993). Learning from strangers: The art and method of qualitative interview studies. Free Press.